Hagars dochters

vandaag begint een nieuwe werkweek

wordt de oorlog groter?

wat gaat obama doen?
wat gaat assad doen?
wat gaat de VN doen?

allemaal grote vragen

en tussen die vragen door
loopt een stoet vluchtelingen

5.000 per dag
verlaten syrië

ik was dit voorjaar in jordanië
om syrische vluchtelingen te bezoeken
met zoa

deze week begin ik met aan hen denken

en dan moet ik aan hagar denken
in de bijbel, genesis 16

hagar wordt gezien
als de stammoeder
van de islamieten

hagar is ook een vluchteling

abram en sarai zijn in een oorlog verwikkeld
en hagar, zij speelt het ook niet handig
ze moet vluchten
en gaat de woestijn in

in de woestijn
ontmoette ik ook de syrische vrouwen

zij zijn gevlucht
uit een oorlog:
bombardementen, ontvoeringen, verkrachtingen, moordpartijen

hun mannen vechten met de islamitische rebellen mee
en zij zijn gevlucht

en dan... in de woestijn
is het daar veilig?

nee

je zou denken: als je gevlucht bent,
ben je veilig

maar dat is niet zo
dan is er nog de dreiging
van ziekte, verkrachting, geldgebrek

net zoals de woestijn voor hagar gevaarlijk was

en dan ...
is daar die engel
de engel van de Heer

die voor het eerst in de bijbel er is
bij hagar

God is niet alleen van de hoofdlijn
de lijn met abram
met wie Hij doorgaat

God is ook in de marge
bij hagar

de Engel komt bij haar
spreekt met haar
geeft haar hoop

in jordanië heb ik ook engelen ontmoet
gewone vrouwen
arabische christinnen

zij waren engelen
omdat ze niet alleen met hun eigen christelijke groepje omgingen
maar de marge opzochten
de moslims
de gevluchte vrouwen

zij spraken woorden van hoop:
"in het Westen leven mensen
die alles hebben.
maar ze hebben geen hoop
en daarom plegen ze zelfmoord."

"als niemand van je houdt.
heft je hoofd op
ga rechtop
God heeft je gemaakt
en Hij houdt van je"

woorden van hoop

waarmee ik deze week graag wil beginnen

God is niet alleen de God van de hoofdlijn
zelfs niet alleen van de christenen

Hij is ook in de marge
in de woestijn

waar jij misschien ook bent

deze week wens ik je toe dat God je ziet

want dat is de naam die hagar aan God geeft:
God die mij ziet

God ziet jou ook

en misschien stuurt Hij wel een engel



[meditatie uitgesproken bij weekopening Theologische Universiteit Kampen waar ik werk]
foto's van Karakteristiek Fotografie

Bommen (Friesch Dagblad)

onderstaande tekst is donderdag 27 juni

gepubliceerd in het Friesch Dagblad 

de foto's zijn gemaakt 

door Jonneke Oskam

van  Karakteristiek Fotografie

Elke keer onderbreekt ze me. 

“Ik ken nog iemand. 

De neef van mijn buurman. 

De bommen hebben zijn arm ook afgehakt.” 

Ze maakt het duidelijk met haar handen, 

wil niet wachten tot de tolk het voor me vertaalt. 

“Er is nog iemand. 

Zijn been is vermorzeld door de bommen.” 

Een keer of drie breekt ze in een gesprek in 

om van nóg iemand te vertellen 

wiens lijf en leven vernietigd is 

door de telkens terugkerende bomaanvallen. 

Haar stad is verwoest, 

ze is gevlucht. 

Ze durft niet op de foto: 

“Mijn broer woont nog in Syrië. 

Als hij ook veilig in Jordanië is, 

dan wil ik wel op de foto.” 

Zelfs van de achterkant mag ik niet een foto maken.

Windows of Hope

We zijn bij de workshop “Windows of Hope”. 

Het is een workshop die gericht is 

op het verwerken van trauma’s 

voor Syrische vrouwen die naar Jordanië gevlucht zijn. 

In dat land worden veel vluchtelingen uit Syrië opgevangen; 

momenteel is zo’n 6% van de mensen die in Jordanië leven, 

uit Syrië gevlucht. 

Dat zijn meestal moslims; 

in die paar dagen zijn we slechts één christelijk gezin tegengekomen. 

Hulporganisatie ZOA helpt deze vluchtelingen. 

Dat doet ze via een Jordaanse organisatie: Arab Woman Today.

Tijdens de workshop: de ongesluierde vrouwen zijn van AWT

Met een groep Nederlandse vrouwen zijn we in Jordanië 

om mee te maken hoe het leven van deze vluchtelingenvrouwen is. 

ZOA wil graag verbondenheid tot stand brengen 

tussen Nederlandse en Syrische vrouwen. 

En natuurlijk voel ik me verbonden met deze moeder. 

Ze durft dan wel niet op de foto, 

maar we raken elkaar aan 

en als we afscheid nemen, omhelzen we elkaar. 

Zij is ook ‘gewoon’ een moeder 

die verlangt naar veiligheid, 

vooral voor haar zoon natuurlijk. 

Ze is weduwe en woont bij haar broer.

Hier is ze veilig. 

In Syrië was ze dat niet. 

Er waren de bombardementen; 

die hun hele stad hebben verwoest. 

Maar ook de soldaten van het regeringsleger, 

die soms represailles uitvoerden. 

Alle jongemannen tegen een boom – 

en vervolgens werden ze in koele bloede neergeschoten. 

Die nacht moest de  moeder van twee jongemannen 

op de lichamen van haar zoons slapen 

om ze tegen de honden te beschermen. 

Er zijn de kinderen die soms geronseld worden, 

of op klaarlichte dag ontvoerd. 

Eigenlijk is het niet te bevatten. 

Misschien dat ze het daarom blijft herhalen: 

“Ik ken nog iemand. 

Zijn arm én zijn been raakt hij kwijt door de bommen”.

Voor mij is het ook niet te bevatten. 

Wat moet ik zeggen? 

Gelukkig zijn daar de Jordaanse vrouwen van AWT. 

Hun doelstelling is ‘hope for the hopeless en voice for the voiceless’. 

In de Arabische wereld, 

waar vrouwen zo weinig waardigheid en hoop aangeleerd krijgen, 

geven deze christelijke vrouwen hoop door. 

“Als niemand je vertelt dat hij van je houdt, 

hef je hoofd op. 

God heeft je gemaakt 

en Hij houdt van je”. 

Zulke liefdevolle woorden hebben deze vrouwen nog niet vaak gehoord. 

Je ziet dat het ze raakt. 

Daarna wordt er getekend: een zgn. ‘life line’. 

De vrouwen tekenen de mooie momenten uit hun leven, 

maar ook de moeilijke. 

Deema van AWT bemoedigt de vrouwen: 

“Zie je dat er ook pijlen omhoog staan? 

Dat er ook mooie momenten zijn geweest in je leven? 

Het kan zo voelen alsof je hele leven naar is, maar dat is niet zo! 

Er is hoop!” 

Ik bewonder deze hulpverleners. 

Als Nederlandse vrouw voel ik me met de mond vol tanden staan. 

Wat heb ik nou aan narigheid meegemaakt? 

Wat zou ik kunnen zeggen? 

Deze Arabische christenvrouwen weten wat ze zeggen. 

Zij zijn zelf christen in een samenleving waar het hen niet gemakkelijk wordt gemaakt. 

Ze geven geen goedkope troost. 

Wat geweldig dat ZOA juist hen heeft uitgekozen om de hulp uit te voeren!

Terug op de hotelkamer blader ik door mijn bijbel. 

Ik kom uit bij psalm 3, 

een gebed dat David schreef toen hij zelf op de vlucht was. 

U, HEER, bent een schild om mij heen,

u bent mijn eer, 

u houdt mij staande. 

God is een schild – 

voor vrouwen die kwetsbaar zijn, weggebombardeerd, weggevlucht. 

God geeft hen eer – 

in een cultuur die hen zo weinig waardigheid meegeeft, 

in een situatie waar zoveel vrouwen onteerd zijn. 

God houdt hen staande – 

als ze neerslachtig zijn en de hoop bijna verloren hebben. 

je kunt op de website van ZOA meer lezen 

over de hulp die zij in jordanië bieden

wil je misschien ook overwegen hen te steunen? 

via de site kun je doneren

je kunt er ook linkjes naar de verhalen van de andere vrouwen vinden. 

bid je mee voor de syrische vrouwen?

het schrikbeeld van de huur

onderstaande tekst is zaterdag 22 juni

gepubliceerd in het Nederlands Dagblad 

de foto's zijn niet allemaal scherp 

(door mijzelf gemaakt ;-)

maar hebben wel betrekking 

op de gezinnen waarover het gaat

Um-Boaz ben ik. 

Dat mijn oudste kind een dochter is 

telt blijkbaar niet mee.

 Ik ben de moeder van mijn oudste zoon. 

Um-Amir is zij. 

Ze moet lachen als ik vertel 

dat ik ‘maar’ één zoon en twee dochters heb. 

Hier zijn het allemaal grote gezinnen. 

Um-Amir heeft acht kinderen. 

Niet allemaal zijn ze bij haar, 

een paar zijn in Syrië achtergebleven. 

Haar man en schoonmoeder zijn er wel. 

Met negen personen wonen ze 

in een tweekamer appartementje. 

Haar man heeft geen werk 

en ze hebben al een paar keer geld moeten lenen 

om de huur te betalen. 

Als de toekomst ter sprake komt, huilt ze. 

Telkens weer veegt ze met haar hoofddoek 

haar tranen af. 

Ruba van Arab WomanToday 

(de lokale partner van hulporganisatie ZOA) 

komt bij Um-Amir zitten en slaat een arm om haar heen. 

AWT bezoekt de gezinnen in deze flats 

om noodhulp te kunnen verlenen. 

Dat gaat volgens strenge criteria: 

het gezin moet niet al voedselcoupons van de UNHCR ontvangen 

en korter dan zes maanden in Jordanië verblijven. 

Op deze manier hoopt AWT de gezinnen te bereiken 

die het meest hulpbehoevend zijn. 

Het gezin van Um-Amir is hier al acht maanden 

en krijgt al hulp. 

AWT heeft wel schoenendozen voor de kinderen meegenomen, 

van Samaritan’s Purse. 

De twee meisjes op de matrassen 

krijgen elk een doos. 

Kerstdozen zijn het. 

We moeten samen lachen 

om de grappige pinguïn die erop staat.

Ook het volgende gezin is groot: zes kinderen. 

Ze hebben in het kamp Za’atri gezeten. 

“Het was zes dagen, 

maar het voelde als zes jaar. 

Het was er onveilig 

voor onze tienerdochters, Deema en Deena. 

De toiletten waren veel te ver weg.” 

Nu wonen ze in dit flatgebouw. 

Het grootste probleem lijkt de huur. 

Vader heeft in Damascus gevangen gezeten. 

Hij is zo mishandeld dat zijn rug blijvend is beschadigd. 

Vorig maand, toen ze hier net waren, kwam de huisbaas al langs 

en begon hun meubels uit het huis te gooien. 

Ze leenden geld, maar vrezen het moment 

dat hij deze maand zal komen. 

Misschien slapen ze vanaf dat moment wel in het park. 

Het is wrang. 

Hun huis in Damascus is onbeschadigd. 

Ze laten er andere vluchtelingen wonen, 

die hoeven van hen geen huur te betalen.

Vader vindt het verschrikkelijk om zo te leven, 

zonder doel. 

“Elke avond ga ik naar het dak om te huilen.” 

Deema en Deena luisteren zwijgend 

naar alle zorgen en traumatische herinneringen 

die hun ouders aan de mensen van AWT vertellen. 

Ze gaan niet naar school. 

Er is onderwijs dat open staat voor de Syrische kinderen, 

maar de kinderen stromen niet (gemakkelijk) in. 

Deema en Deena zitten de hele dag in de flat, 

met de deur op slot 

en de televisie aan. 

Het is hartverscheurend om deze kinderen te zien, 

de lege blik in hun ogen 

en de doelloosheid in hun bewegingen. 

En dan te bedenken 

welke verhalen en herinneringen 

in hun hoofd leven. 

Hoe kunnen deze kinderen verder leven? 

Ruba geeft aan dat AWT nadenkt 

over het organiseren van activiteiten voor kinderen.

Ook Deema, Deena en hun broers en zussen krijgen een schoenendoos. 

Ze verdwijnen naar de andere kamer en gaan spelen. 

Ik vraag hun ouders welke lichtpuntjes ze nog zien. 

Verrassend genoeg is de vader positief: 

“Toen ik in de gevangenis werd gemarteld, 

leerde ik geduld. 

Ik dacht eraan dat ik mijn kinderen en familie weer zou zien.” 

Zijn vrouw blijkt geen hoop meer te hebben. 

Alleen het schrikbeeld van de huur 

die betaald moet worden. 

Het lijkt erop dat dit tweede gezin door AWT geholpen kan worden. 

Die hulp bestaat uit voedselpakketten, 

maar ook dekens, kussens, pannen en andere huisraad. 

Er lijkt geen oplossing te zijn voor het betalen van de huur.

We lopen terug naar de auto, 

langs de hopen stinkende vuilnis. 

Deze avond is Ruba (AWT) moe. 

Van ons natuurlijk, 

ze neemt ons de hele dag op sleeptouw. 

Maar ook van het werk, 

al die verhalen 

en alle nood 

waarvoor geen oplossing lijkt te zijn. 

We bidden voor haar: 

“Heer, geef deze prachtige, sterke vrouwen 

en al onze Arabische zusters 

de vrede van Christus.”

je kunt op de website van ZOA meer lezen 

over de hulp die zij in jordanië bieden

wil je misschien ook overwegen hen te steunen? 

via de site kun je doneren

je kunt er ook linkjes naar de verhalen van de andere vrouwen vinden. 

bid je mee voor de syrische vrouwen? 

"Windows of Hope"

onderstaande tekst is vrijdag 21 juni

gepubliceerd in het Nederlands Dagblad 

de foto's (behalve de bovenste & onderste)

zijn gemaakt door Jonneke Oskam

van  Karakteristiek Fotografie

Randa durft niet op de foto. 

Ze is uit Syrië gesmokkeld 

en haar man heeft gevochten in het Free Syrian Army. 

Ze roept haar dochter 

en die poseert gewillig met mij. 

Randa doet me aan Lea denken. 

Ze heeft fletse ogen, 

een ongelukkig huwelijk. 

Ze is zwanger van haar zevende kind. 

Ik ontmoet haar op de workshop ‘Window of Hope’ 

die Arab Woman Today in Irbid (Noord-Jordanië) organiseert. 

AWT is de lokale partner die het project in Jordanië uitvoert. 

Het is hun missie 

om de Arabische vrouw te verzoenen 

met God, 

zichzelf 

en de samenleving. 

Het leven is niet gemakkelijk voor Arabische vrouwen: 

vaak hebben ze te maken met misbruik en geweld. 

Waardigheid en zelfbewustzijn 

krijgen ze vaak niet mee. 

AWT richt zich al jaren 

op het bouwen van zelfvertrouwen en zelfrespect 

voor Arabische vrouwen. 

Ruba, manager: “We voelen de roeping in ons hart 

om stem voor de stemlozen te zijn, 

hoop voor wie geen hoop meer hebben.” 

Nu er zoveel Syrische vluchtelingen in Jordanië zijn, 

zet AWT zich in voor de kwetsbare vluchtelingenvrouwen.

In Irbid leven veel Syrische vluchtelingen 

in appartementen, tentenkampjes en zelfs parken. 

Weinig hulporganisaties (NGO’s) zijn hier actief. 

Daarom organiseert AWT deze trauma workshop, 

waar ik Randa ontmoet. 

Randa vertelt hoe haar gelukkige jeugd eindigde, 

toen ze trouwde. 

Ze straalt triestheid uit 

en de vrouwen om haar heen zeggen 

dat Randa er ouder uitziet dan haar eigen moeder. 

Als ze vertelt over haar huwelijk 

lopen de tranen over haar wangen. 

De oorlog heeft alles nog erger gemaakt. 

Toen haar man terugkwam van de gevechten, 

was hij agressief. 

Hij slaat de kinderen. 

Hij kan geen werk vinden 

en zij probeert iets te verdienen door te naaien.

Ik ben onder de indruk van Deema, 

één van de medewerkers van AWT. 

Ze neemt de tijd 

en vertelt Randa nog eens de hoopvolle woorden uit de workshop: 

niet je uiterlijk is belangrijk, 

niet alleen wat je eet en waar je slaapt. 

Je ziel is belangrijk, 

en de hoop die je in je ziel meedraagt. 

Je bent een sterke vrouw; 

God heeft je waardigheid gegeven. 

Als niemand in het leven je liefde geeft, 

hef dan je hoofd op 

en denk aan de liefde van God, je Schepper. 

De werkvorm die AWT gekozen heeft, 

geeft veel ruimte aan de vrouwen. 

Ze mogen zelf kiezen 

wat ze vertellen 

en leren de positieve momenten in hun leven te benoemen. 

Over een paar weken is er een follow up. 

Zo hoopt AWT deze kwetsbare vrouwen verder te helpen.

In oorlogen en crisissituaties zijn deze moeders sleutelfiguren. 

Bij elkaar kunnen ze hun verhaal niet kwijt, 

want allemaal hebben ze gruwelijke herinneringen. 

Randa’s buurvrouw 

(“noem mijn naam maar niet, ik sta voor elke Syrische vrouw") 

vertelt dat in haar dorp het leger 

een strafexpeditie uitvoerde. 

Een groep jongeren werd onder een boom gezet 

en doodgeschoten. 

De moeder van 2 jongemannen 

sliep die nacht 

op de dode lichamen 

van haar zoons 

om ze te beschermen 

tegen de honden.

Ik voel me overspoeld 

en hulpeloos 

bij het horen van al deze verhalen. 

Wat kan ik zeggen? 

Wat kunnen we doen? 

Ik ben blij dat ik de krachtige presentie en hulp zie 

die deze Jordaanse christenvrouwen kunnen bieden. 

Als Arabische christenen 

zijn ze sterk geworden door alle tegenstand 

die zij als christen hier ontmoeten. 

Ik snap het enthousiasme van ZOA 

over deze krachtige partner.

Ze belichamen een levende hoop.

Randa gaat terug naar haar appartement. 

Ik bid voor haar de woorden van Lea: 

de Heer heeft mijn ellende gezien (Gen. 29,32). 

je kunt op de website van ZOA meer lezen 

over de hulp die zij in jordanië bieden

wil je misschien ook overwegen hen te steunen? 

via de site kun je doneren

je kunt er ook linkjes naar de verhalen van de andere vrouwen vinden. 

bid je mee voor de syrische vrouwen? 

wereld vluchtelingen dag

onderstaande tekst is donderdag 20 juni

gepubliceerd in het Nederlands Dagblad 

de foto's (behalve de onderste)

zijn gemaakt door Jonneke Oskam

van Karakteristiek Fotografie

Farah heet haar dochtertje.

Vreugde – in het Arabisch. 

Meteen zijn we verbonden. 

Mijn peuterdochter heet Anna Joy. 

We kijken elkaar aan, 

lachen wat 

en ik zet haar op de foto.

Ze zegt dat ze wel zou willen dat ik hier kon blijven.

Hier, 

dat is het kamp waar ze nu woont. 

Het is een klein kamp, 

er wonen 88 families. 

Sommige tenten staan dicht bij elkaar, 

andere wat apart.

Twee kraantjes die uit de grond komen 

en één toilet. 

Dit kamp is vele malen kleiner dan het officiële kamp Za’tri 

waar honderdduizenden vluchtelingen verblijven. 

Veel families die we hier in Amman tegenkomen 

hebben in Za’tri gewoond. 

Ze zijn daar weer weggegaan. 

Voor hen was het een onveilige plek 

en ze zijn verder gevlucht. 

In Za’tri zijn vrouwen bang 

voor sexueel geweld: 

dat zijzelf verkracht worden 

of door geldnood hun dochters moeten uithuwelijken. 

In Za’tri zijn ze bang 

voor ziekte: 

in zo’n groot kamp kan zomaar een epidemie uitbreken. 

Daarom zijn ze hier neergestreken: 

op een veldje, 

buiten de armste wijk van Amman. 

Ze wonen nu in tenten die ze meenamen uit Za’tri 

of die van jutezakken zijn gemaakt. 

Om op het landje te kunnen wonen, 

moeten ze werken 

in de fabriek die eigendom is van de eigenaar van het stuk land. 

Kerken uit Amman geven soms voedselpakketten 

en komen langs. 

De kinderen kunnen lang niet altijd naar school. 

De moeders vertellen hoe uitzichtloos het is: 

hun kinderen hebben diarree, zijn verkouden 

en melk voor de baby’s kunnen ze niet altijd krijgen. 

Ze maken zich ook zorgen 

over de trauma’s van hun kinderen: 

als er een vliegtuig overkomt, 

rennen de kinderen weg 

en schreeuwen ze panisch. 

Van elke knal schrikken ze. 

Wat zal er van deze kinderen terechtkomen?

Hoe zal het verder gaan met Farah? 

Zal ze haar vader, 

een Syrische strijder, 

ooit nog terugzien? 

Zal ze ooit in Syrië naar school gaan?

Farah heeft ook een klein zusje: Amal. 

Hoop. 

Alle vrouwen in dit kamp koesteren hoop: 

“we hopen terug te kunnen naar ons land. 

Zelfs als alles is platgebrand, 

zullen we het herbouwen."

je kunt op de website van ZOA meer lezen 

over de hulp die zij in jordanië bieden

wil je misschien ook overwegen hen te steunen? 

via de site kun je doneren

je kunt er ook linkjes naar de verhalen van de andere vrouwen vinden. 

bid je mee voor de syrische vrouwen? 

terug

ik ben weer terug in Nederland

heb zelfs al de bruiloft van mijn broertje bijgewoond
en meegefeest natuurlijk
wat is er mooier dan het vieren van de liefde

maar het valt me nog niet gemakkelijk om door te gaan
met regelen
met opruimen
met voeden
en kleden
van de kinderen
van mezelf

ik laat het nog even wat bezinken...

en dan ga ik weer bloggen

column nummer 1 en nummer 3 kun je
via de website van het nederlands dagblad lezen

nu eerst slapen...

alleen de geur al...

kun je nagaan hoe dit ruikt?

kun je je voorstellen hoe het is om hier te wonen?

ik niet.
zelfs niet nu ik er geweest ben.

het gaat mijn voorstellingsvermogen te boven

en dan heb ik het nog niet over de verhalen...

de komende dagen beschrijf ik een paar van die verhalen
in het Nederlands Dagblad

morgen bijvoorbeeld
op de dag van de vluchteling
het verhaal van een moeder, Um
moeder van Farah en Amal

vrijdag het verhaal van Randa
de vrouw met de fletse ogen

natuurlijk ga ik hier ook verder schrijven

maar ik moet het ook even laten bezinken...

blijven jullie bidden voor deze kinderen
vrouwen
mannen?

wat moet ik zeggen?

kinderen zijn altijd kwetsbaar
vrouwen ook

vandaag bezochten we ze

vooral kinderen
en vrouwen

ik zat in een tent
schoenen uit
op het dunne matrasje
waar ze 's nachts slapen

ze vertelden
en ik luisterde

"onze kinderen zijn ziek
ze hebben diarree
en vatten kou"

"we hebben 10


dagen gelopen
om syrië uit te komen.
we hadden alleen de kleren
die we aanhadden"

"de borstvoeding is opgedroogd
en het is zo moeilijk om aan melk te komen"

eigenlijk heb ik niets te zeggen
ik luister
ik vraag
ik glimlach
ik omhels ze

ik ben er

en ik vertel het jullie

veilig aangekomen!

na een hele halve dag vliegen 

zijn we aangekomen

in Amman

#womenforsyria 

gaat de komende dag 

vrouwen ontmoeten 

die naar Jordanië gevlucht zijn. 

we willen graag delen 

wat er rond de Syrische vluchtelingen gebeurt, 

zodat we ook in Nederland 

kunnen meeleven, 

meebidden, 

delen van wat we hebben.

(het lukt me hier niet

om een foto te posten

maar hier kun je er wel eentje zien)